Izvori

Da li je postavljen pravi problem u vezi sa Zoranom Đinđićem što je uvek "početak i kraj svake istorije", bez čega se istorija svodi na "pripove­danja, kompilacije?"[18] Odnosno, da li savremenici traže odgovor na pitanja: kako je u Srbiji bilo moguće još jedno političko ubistvo, i ko je u istorijskom smislu bio čovek koji je ubijen na prelasku iz XX u XXI vek? Savremenici uvek mogu reći da im, osim distance, za odgovor na ta pitanja nedo­staju i izvori. U konkretnom slučaju, građa o delovanju opozicije, Demo­kratske stranke, Vlade Zorana Đinđića, izvori diplomatske provenijencije, lična korespondencija. "Istorija se", pisao je, međutim, Lucien Febvre, "ne­sumnjivo pravi uz pomoć pisanih dokumenata. Kad ih ima. Ali, ona može da se pravi, ona mora da se pravi i bez pisanih dokumenata ako ih nema."[19] U slučaju Zorana Đinđića događa se obrnuto: istorija se pravi i mimo doku­menata kojih ima.

Više Đinđićevih saradnika u raznim razdobljima napisalo je memoare u kojima saopštavaju svoje utiske o njemu, prepričavaju razgovore sa njim, ali ne citiraju njegovo pisano delo. I u knjigama druge vrste "već dugo (se) oko Zorana Đinđića prave najrazličitije konstrukcije i interpretacije njego­vih ideja i političkog delovanja u kojima se polako gubi njegova reč".[20] Tačnije, njegova misao odlazi u drugi plan.

Autori priloga u ovom Zborniku pošli su od pisanog dela Zorana Đinđića. To je izvor prvog reda i kao takav nezaobilazan. Za proučavanje intelektualnog razvoja Zorana Đinđića, njegove filozofske i političke misli, odnosa filozofa i političara u njemu, njegovo pisano delo je i jedinstven istorijski izvor.

Do ovog Zbornika, međutim, nije postojao precizan uvid ni u obim ni u karakter pisanog dela Zorana Đinđića.[21]Svoj prvi rad, skraćenu verziju diplomskog rada, objavio je kao dvadesetčetvorogodišnjak.[22] U međuvre­menu, za nepunih trideset godina koliko je proteklo do njegovog ubistva, za istraživače koji su bili savremenici njegovog izuzetno dinamičnog i rizičnog političkog rada, u toku čitave polovine ovog perioda, nastalo je delo iznena­đujuće značajnog obima: 252 naslova (241 na srpskom i 11 na nemačkom jeziku). U isto vreme, delo raznovrsno u žanrovskom smislu, složeno po značenju i zbog izvesnih misaonih dometa nezaobilazno za razumevanje Sr­bije na prelazu iz XX u XXI vek.

Zoran Đinđić je pisao i objavljivao filozofske studije, samostalno i u koautorstvu prevodio i priređivao filozofska dela i za njihova izdanja pisao iscrpne uvodne studije. U tom smislu, bio je posrednik znanju: ne jedini ali među značajnima. U stručnim časopisima objavljivao je filozofske rasprave i eseje, vodio stručne polemike i pisao prikaze. U listovima za politička, društvena i kulturna pitanja: članke, političke rasprave, govore i intervjue. Njegova poslovična radinost, teorijska obrazovanost i dobra obaveštenost o savremenim filozofskim i društvenim idejama, učinili su ga, naročito u uslovima sve veće ideološke poroznosti komunističkog sistema, i izuzetno plodnim. Toliko, da će jednom kasnije reći: "Od toga se moglo lepo živeti."[23]

Međutim, posebna izdanja Zorana Đinđića (filozofske studije i prevo­di) daleko su ispod nivoa na kome je bilo beogradsko izdavaštvo u godina­ma kada su ona izlazila[24], i već zbog toga sa malim izgledima da su danas šire dostupna. Drugi, po obimu manji Đinđićevi radovi, rasuti su po brojnim časopisima i listovima koji su u protekle tri decenije izlazili, pre svega u Beogradu.

Budućim istraživačima života i rada Zorana Đinđića koristiće sigurno i podaci do kojih je autor ovoga Uvoda došao u toku vlastitih istraživanja: 1. znatna je rukopisna ostavština sasvim mladog Đinđića, 2. ima napisa iz njegove zrele faze koje je iz raznih razloga ostavljao prijateljima i poznani­cima, 3. isti je slučaj i sa delovima njegove lične biblioteke.[25]

Posle ubistva, iz utilitarnih političkih razloga ili iz osećanja intelektu­alne i moralne obaveze da se od posthumne diskreditacije Zoran Đinđić bra­ni vlastitom reči, objavljeno je nekoliko izbora Đinđićevih tekstova, gotovo isključivo onih koji su nastali u vreme njegovog delovanja u opoziciji i na vlasti.[26] Nastojanjem priređivača da predstave ono što je sam Zoran Đinđić smatrao bitnim, a što su oni kod njega osetili kao novo, pomenuti izbori tek­stova su ocrtali Zorana Đinđića kao političkog mislioca. Taj zaključak je implicitan i u prilozima u ovom Zborniku, naročito u onim čiji su autori pi­sano delo Zorana Đinđića pročitali u celini. Zadržavajući oprez prema defi­nitivnim sudovima, oni smatraju da imaju pravo na jedan zaključak: pisano delo Zorana Đinđića zaslužuje kritičko izdanje. Ne samo kao dug prema njemu lično, već kao misaoni korpus neophodan u proučavanju jednog od najtežih razdoblja u istoriji Srbije modernog doba.


[18] Lisjen Fevr, Borba za istoriju. Priredila Dubravka Stojanović, Beograd, 2004, str.38.

[19] Isto, str.86.

[20] Vesna Mališić,'' Uvodna reč'' u : Zoran Đinđić – San o Srbiji...,str.7

[21] Vid. U ovom Zborniku : Dobrilo Aranitović, ''Bibliografija Zorana Đinđića''.

[22] Zoran Đinđić,'' Karl Korš – problemi jedne recepcije marksizma'', Gledišta, br. 9, Beograd, 1976.

[23] Zoran Đinđić, ''Jedna beogradska priča. Revolucionar u ruralnoj kontrarevoluciji''. Piše Ljilja Habjanović – Đurović. Duga, Beograd, 28. Maja – 10. Juna 1994.

[24] O ovome vid. U ovom Zborniku: Dunja Melčić, Filozofska radoznalost Zorana Đinđića.

[25] Podatke o posednicima ovih izvora autor je pohranio kod izdavača Zbornika.

[26] Zoran Đinđić o Kosovu . Priredili Slobodan Erić i Ivan Marić, Udruženje građana CER, Beograd, 2003; Isti,Srbija u Evropi. Priređivači dr Nebojša Popović i Života Ivanović, TANJUG, Beograd, 2003: Isti, Jedna srpska vizija. Priredili Emilija Bogdanovi i Dobrivoje Vulović, Beograd, 2004;Metafore dr Zorana Đinđića. Priredili Bojan Ljubenović, Mirjana Rašić, Slađana Maksimović, Bepgrad, 2004; Zoran Đinđić, San o Srbiji. Priredila Vesna Mališić. Beograd, 2004.